Ouder dan elk verhaal

Hij stond er al voordat iemand in Bladel kon lezen of schrijven. Een eik op de heidegrond, zo breed dat drie mannen hem niet konden omarmen, zo oud dat niemand meer wist wie hem had geplant. Misschien had niemand dat gedaan. Misschien was hij er gewoon altijd geweest, als het zand en de wind en het water dat onder de heide door trekt.

De vrouwen kwamen ’s nachts. Dat wisten de mensen uit het dorp, al had niemand het echt gezien. Ze kwamen over de hei, in groepjes van twee of drie, met bundels kruiden en zakken vol dingen waar je beter niet naar kon vragen. Bij de boom kwamen ze samen. Wat ze daar deden, wist alleen het bos.

In het dorp noemden ze hen heksen. Dat was makkelijker dan erkennen dat deze vrouwen dingen wisten die de dorpsarts niet wist: welk kruid een koorts brak, welke wortel een pijn verzachtte, welke thee een vrouw door een moeilijke nacht hielp. Het waren geen heksen. Het waren vrouwen met kennis, en kennis was gevaarlijk.

De heksenprocessen in de Kempen, in de zestiende en zeventiende eeuw, hebben hun sporen nagelaten in aktes en archieven. Maar het verhaal van de boom is geen archiefstuk. Het is doorverteld van moeder op dochter, van buurvrouw op buurvrouw, bijgeschaafd en bijgekleurd bij elke telling. De kern bleef: er was een boom, er waren vrouwen, en wat daar gebeurde was belangrijk genoeg om vijfhonderd jaar te onthouden.

Loop vandaag naar de Heksenboom en u zult zien dat hij niet is zoals andere bomen. Zijn stam is verdraaid, alsof hij zich ooit heeft omgedraaid om iets te zien. Zijn takken reiken niet recht omhoog maar grijpen naar de zijkanten, als armen die iets vasthouden. Er hangen soms linten in, gelukspoppetjes, briefjes. Mensen laten er dingen achter. Dat doen ze al eeuwen.

De Heksenboom vraagt niets van u. Hij staat er. Hij heeft altijd gestaan. Dat is zijn hele verhaal en tegelijk het enige verhaal dat ertoe doet in een wereld die maar niet kan stoppen met rennen: er zijn dingen die blijven staan.